Παρασκευή, 22 Αυγούστου 2014

ΠΩΣ ΨΗΦΙΖΑΝ ΚΑΙ ΑΝΑΘΕΩΡΟΥΣΑΝ ΤΟΥΣ ΝΟΜΟΥΣ ΟΙ ΑΘΗΝΑΙΟΙ ΣΤΟΥΣ ΚΛΑΣΙΚΟΥΣ ΧΡΟΝΟΥΣ & ΤΙ ΗΤΑΝ ΟΛΙΓΟΝΟΜΙΑ; (ΣΟΣ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΧΡΟΝΩΝ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΔΙΚΑΙΟΥ)





Νομοκρατία

  • Η κυριαρχία του νόμου στις έννομες τάξεις της ελληνικής αρχαιότητας, συμπίπτει με την εγκαθίδρυση της δημοκρατίας.
  • Η ελευθερία του πολίτη περιορίζεται μόνο μέσω νομοθετικής διάταξης από την οποία πηγάζει ένας αναγκαστικός κανόνας συμπεριφοράς. 
  •  Ψήφιση νέων νόμων: Οι προτάσεις νόμων που υποβάλλονται στην εκκλησία του δήμου δεν πρέπει να προσκρούουν σε θεμελιώδεις αρχές του πολιτεύματος. Αν αυτό συμβεί, εναντίον της προτείνουσας «αντισυνταγματικής» διάταξης εγείρεται η γραφή παρανόμων (ένδικο βοήθημα) που εκδικάζεται στην Ηλιαία.
  • Οι ενδεχόμενες αντιφάσεις μεταξύ νόμων εξετάζονται κάθε έτος από τους θεσμοθέτες, ενώπιον της εκκλησίας του δήμου.
  •  Στα χρόνια που ακολούθησαν την παλινόρθωση της δημοκρατίας στην Αθήνα (403/402 π.Χ.) θεσμοθετήθηκε η διαδικασία αναθεώρησης των νόμων η οποία μέχρι τους ελληνιστικούς χρόνους υπέστη τροποποιήσεις.
  • Διαδικασία αναθεώρησης νόμων: Α’ Φάση: Στην αρχή κάθε έτους, η εκκλησία του δήμου ψηφίζει επί των ισχυόντων νόμων (επιχειροτονία νόμων). Σε συζήτηση που ακολουθεί οι Αθηναίοι ψηφίζουν αν οι νόμοι είναι ικανοποιητικοί ή όχι. Β’ Φάση: Αν κάποιος νόμος κριθεί μετά από ψηφοφορία ότι δεν είναι ικανοποιητικός τότε καλούνται τα μέλη της λαϊκής συνέλευσης να προτείνουν νέο νόμο. Γ’ Φάση: Λαμβάνεται απόφαση για την αποδοχή ή απόρριψη του νέου νόμου και ακολουθεί η κατάργηση ή η διατήρηση του παλιού νόμου. Δ’ Φάση: Εκλέγονται από τη λαϊκή συνέλευση 5 συνήγοροι, που καλούνται να υπερασπιστούν τον παλαιό νόμο σε δικαστικό αγώνα. Ε’ Φάση: Η δίκη διεξάγεται στην Ηλιαία ενώπιον 1 ή πλέον τμήματα (οι νομοθέται), που αποφασίζουν κυριαρχικά, χωρίς επικύρωση της απόφασης από τη συνέλευση. Τύπος αποφάσεων: «δεδόχθαι τοις νομοθέταις» (χωρίς τη φράση «έδοξε τω δήμω»). Σκοπός: όχι η μετάθεση αρμοδιοτήτων από την εκκλησία του δήμου (και τη βουλή) στα λαϊκά δικαστήρια αλλά η αποτροπή του κινδύνου κατάργησης των νόμων από τη λαϊκή συνέλευση. Η επιλογή των νομοθετών από όλους τους πολίτες διασφάλιζε τον δημοκρατικό χαρακτήρα του θεσμού. Οι νομοθέτες ήταν πολίτες που είχαν δώσει τον ηλιαστικό όρκο. Η διαδικασία αυτή διατηρείται με πολλές τροποποιήσεις ως τους ελληνιστικούς χρόνους.
  •  Αναδημοσίευση νόμων: Μετά την κατάλυση της ολιγαρχίας στην Αθήνα (410-404 π.Χ. & 403-399 π.Χ.) ορίζεται επιτροπή αναγραφέων στους οποίους ανατίθεται η αναδημοσίευση των νόμων και η κατάργηση όσων θέσπισε το ολιγαρχικό καθεστώς (Δημοσθένης, Κατά Τιμοκράτους 42: «τους νόμους τους προ Ευκλείδου τεθέντας εν δημοκρατία και όσοι επ’ Ευκλείδου ετέθεσαν και εισίν αναγεγραμμένοι»).



Ολιγονομία