Ελευθέριος Αθανασόπουλος
Δικηγόρος – Διευθυντής Σπουδών «Nomopolis» Κέντρο Νομικής Κατάρτισης
Με βάση την, όχι μικρή πια,
εμπειρία μου στη διδασκαλία και την προετοιμασία υποψηφίων, συγκέντρωσα κάποιες
πληροφορίες που απασχολούν συνήθως τους ενδιαφερόμενους και κρίνω ότι είναι
σημαντικές στη διαδρομή προς την επιτυχία.
[Οι πληροφορίες αφορούν κυρίως
τις κατατακτήριες των Νομικών Σχολών ΕΚΠΑ (Αθήνα) και ΔΠΘ (Κομοτηνή), καθότι ως
Nomopolis δεν αναλαμβάνουμε καθοδήγηση για κατατακτήριες ΑΠΘ.]
1. Η φύση των εξετάσεων:
υψηλές απαιτήσεις και ανταγωνισμός
Το πρώτο και βασικότερο δεδομένο
που πρέπει να γνωρίζει κάθε υποψήφιος είναι ότι οι κατατακτήριες των νομικών
σχολών είναι απαιτητικές και ο ανταγωνισμός μεγάλος. Η δυσκολία αποδίδεται
κυρίως στη μεγάλη έκταση της ύλης και την ιδιαιτερότητα του νομικού συλλογισμού
που απαιτείται στις απαντήσεις. Οι νομικές σχολές δεν επιτρέπουν εισαγωγή σε
υποψηφίους με βαθμούς κάτω από τη βάση, κι ας μην συμπληρωθούν οι θέσεις.
Επειδή συχνά συναντάται ιδιαίτερη
δυσκολία των υποψηφίων να αποτυπώσουν με νομική συλλογιστική τις σκέψεις τους, κρίνω
απαραίτητο να μετέχουν σε πρόγραμμα προετοιμασίας αμιγώς νομικών φροντιστηρίων
και ιδίως να έχουν εξασκηθεί γράφοντας
επί θεμάτων τύπου εξετάσεων. Η επιτυχία χωρίς συνδρομή νομικού φροντιστηρίου
είναι σπάνια και δεν την προκρίνω για ένα τόσο σημαντικό εγχείρημα. Δεν βλάπτει
σαφώς κάποιος να αποπειραθεί αναγνωριστικά – πειραματικά να συμμετάσχει στις
εξετάσεις με μια πρόχειρη ή αυτόνομη προετοιμασία, αν ο προγραμματισμός του, το
επάγγελμά του, το μεταπτυχιακό του κλπ. δεν του επιτρέπουν ακόμα μια σοβαρή
προετοιμασία, την οποία προγραμματίζει για το επόμενο έτος.
2. Το υπόβαθρο του υποψηφίου:
παίζει ρόλο η προηγούμενη σχολή;
Μία από τις πιο συχνές ανησυχίες
είναι το αν το πρώτο πτυχίο παίζει ρόλο για την επιτυχία στις κατατακτήριες
νομικής και δη αυτό ερωτάται ιδίως από ενδιαφερόμενους-απόφοιτους θετικών
σπουδών. Η πράξη αποδεικνύει ότι οι προηγούμενες σπουδές δεν είναι αυτές που
παίζουν ρόλο, αλλά το συνολικό πνευματικό προφίλ του υποψηφίου, δηλαδή το
επίπεδο αντίληψης και κατανόησης, η γενική παιδεία και ιδίως η ικανότητα
διατύπωσης συγκροτημένου γραπτού λόγου. Η νομικές σπουδές δεν είναι τόσο
θεωρητικές όσο νομίζει κάποιος εκτός κλάδου και απαιτούν τις γενικές μορφωτικές
και αντιληπτικές δεξιότητες. Ένας μαθηματικός μπορεί κάλλιστα να αριστεύσει στα
νομικά.
3. Το δίλημμα: Νομική Αθηνών
(ΕΚΠΑ) ή Νομική Κομοτηνής (ΔΠΘ);
Η Νομική Αθηνών αποτελεί την
πρώτη επιλογή για την πλειονότητα των υποψηφίων, τόσο για πρακτικούς λόγους,
λ.χ. γεωγραφικούς, όσο και λόγω κύρους, το οποίο πηγάζει κυρίως από την
παραδοσιακά υψηλότερη βάση εισαγωγής της στις πανελλήνιες εξετάσεις. Αξίζει
πάντως να διευκρινιστεί ότι το επίπεδο σπουδών στις τρεις νομικές της χώρας
είναι πλέον κατά βάση ίδιο, όπως και η αξία τους στην αγορά εργασίας.
Ωστόσο, η στρατηγική επιλογή ανάμεσα στα δύο ιδρύματα κρύβει σημαντικές
διαφορές ως προς τη φιλοσοφία των εξετάσεων.
Στη Νομική Αθηνών ο ανταγωνισμός
είναι πολύ υψηλός λόγω του μεγάλου αριθμού υποψηφίων, η διόρθωση των γραπτών
είναι κατά κανόνα αυστηρότερη και το ποσοστό επιτυχίας αναλογικά μικρότερο.
Αντίθετα, στη Νομική Κομοτηνής ο ανταγωνισμός είναι χαμηλότερος με αισθητά
λιγότερους υποψηφίους, η δε βαθμολόγηση είναι συνήθως πιο επιεικής και, εν
τέλει, το ποσοστό επιτυχίας μεγαλύτερο. Ωστόσο, στην περίπτωση της Κομοτηνής ο
όγκος της ύλης είναι μεγαλύτερος, καθώς η σχολή επεκτείνεται και σε δικονομικά
αντικείμενα, ήτοι αντικείμενα που αφορούν τη δικαστηριακή διαδικασία και
δυσκολεύουν συνήθως τους αρχάριους. Η ύλη της Κομοτηνής περιλαμβάνει και την
πολιτική δικονομία, η οποία αποτελεί παραδοσιακά τον μεγαλύτερο βραχνά για τους
υποψηφίους, καθώς και στοιχεία ποινικής δικονομίας και διοικητικού δικαίου.
Συμπερασματικά, η Κομοτηνή προσφέρει μια πιο προσβάσιμη διαδρομή εισαγωγής λόγω
μικρότερου ανταγωνισμού, αλλά απαιτεί τη διαχείριση μεγαλύτερης και πιο
τεχνικής ύλης. Μπορούμε επίσης να πούμε ότι, αν και είναι μεγαλύτερη η ύλη,
εμφανίζει μάλλον μικρότερες απαιτήσεις εμβάθυνσης σε σχέση με την Αθήνα.
4. Διπλή υποψηφιότητα: μπορώ
να δώσω και στις δύο σχολές;
Θεωρητικά, η ύλη των δύο σχολών
έχει έναν ισχυρό κοινό κορμό που περιλαμβάνει το γενικό ποινικό δίκαιο, τις
γενικές αρχές αστικού δικαίου και ένα μεγάλο μέρος του συνταγματικού δικαίου.
Ωστόσο, πολλές φορές οι εξετάσεις ΕΚΠΑ και ΔΠΘ διεξάγονται ταυτόχρονα και είναι
πρακτικώς αδύνατη η συμμετοχή και στις δύο. Παρ’ όλα αυτά, δεν είναι λίγοι
εκείνοι που επιλέγουν να προετοιμαστούν για την Κομοτηνή, η οποία έχει την
επιπλέον ύλη, και να δώσουν και στην Αθήνα σε περίπτωση που οι εξετάσεις δεν
συμπέσουν.
5. Η φύση των θεμάτων εξέτασης
ανά μάθημα
Το ύφος των θεμάτων ποικίλλει
ανάλογα με το αντικείμενο και απαιτεί διαφορετική προσέγγιση. Στο ποινικό
δίκαιο, παρόλο που μπορεί να εξεταστεί βάσει πρακτικών θεμάτων, στις
κατατακτήριες επιλέγονται συχνά θεωρητικά ζητήματα ανάπτυξης. Οι ερωτήσεις
ανάπτυξης συνήθως είναι δυσκολότερες διότι δεν κατευθύνουν τον υποψήφιο προς
κάτι συγκεκριμένο, οπότε απόκειται σε εκείνον να επιλέξει και να παραθέσει τις
πληροφορίες που θεωρεί κρίσιμες. Πέραν τούτου, οι ερωτήσεις αυτές απαιτούν και
καλή μνήμη, που δεν είναι το δυνατό σημείο όλων, ακόμα και πολύ έξυπνων ατόμων.
Στο αστικό δίκαιο,
αντίθετα, το βάρος πέφτει σχεδόν αποκλειστικά σε πρακτικά προβλήματα και
υποθετικές περιπτώσεις εφαρμογής, όπου ο υποψήφιος καλείται να επιλύσει μια
διαφορά κάνοντας σωστή υπαγωγή των γεγονότων στις διατάξεις του Αστικού Κώδικα.
Το συνταγματικό δίκαιο επειδή εκ της φύσεώς του είναι πιο θεωρητικό,
εξετάζεται και στις δύο σχολές συνήθως με ερωτήσεις ανάπτυξης επί συνταγματικών
θεσμών και εννοιών.
Ωστόσο, όλα τα ανωτέρω αφορούν τα
προηγούμενα χρόνια και δεν αποκλείεται ο υπεύθυνος καθηγητής της σχολής να
επιλέξει οποιουδήποτε τύπου θέματα στην εξέταση. Μεθοδολογικά ορθότερη
θεωρείται η εξέταση με πρακτικά θέματα. Εντούτοις, πολλές φορές οι εξεταστές
επιλέγουν για δική τους ευκολία ένα σύντομο θεωρητικό ερώτημα δύο σειρών που
υπαγορεύουν στους υποψηφίους την ημέρα της εξέτασης.
6. Η ενδεικνυόμενη μέθοδος
ανεξάρτητα από το στυλ των θεμάτων
Ανεξάρτητα από το αν το θέμα
είναι θεωρητικό ή πρακτικό, η αποστήθιση είναι αδύνατη σε μια τόσο εκτενή ύλη.
Η κατανόηση της λειτουργίας των νομικών θεσμών παίζει παντού τον
κυρίαρχο ρόλο και χωρίς αυτήν δεν μπορεί να υπάρξει ούτε απομνημόνευση.
Επομένως, η μελέτη και διδασκαλία
προσανατολίζεται στην κατανόηση της λειτουργίας των κανόνων δικαίου και ιδίως
του σκοπού τους, ιδίως μέσω πρακτικών παραδειγμάτων. Οι υποψήφιοι πρέπει να
μάθουν να σκέφτονται ως νομικοί, κατανοώντας τον μηχανισμό λειτουργίας του
δικαίου και όχι αποστηθίζοντας λέξεις. Το τελευταίο στάδιο της εκπαίδευσης
είναι η εκμάθηση της χρήσης νομικού λόγου, ώστε να αποφεύγεται ο ερασιτεχνικός
τρόπος έκφρασης που αποτελεί συχνά red flag για τους καθηγητές νομικής. Καλώς ή
κακώς, οι νομικές σπουδές είναι αρκετά συνδεδεμένες με τη γλωσσική έκφραση.
7. Χρονοδιάγραμμα: πότε πρέπει
να ξεκινήσει η προετοιμασία;
Οι εξετάσεις διεξάγονται κάθε
χρόνο τον Δεκέμβριο. Αρκετοί υποψήφιοι θεωρούν ότι όσο νωρίτερα ξεκινήσουν την
προετοιμασία, τόσο μεγαλύτερες είναι οι πιθανότητες επιτυχίας. Γενικώς αυτό
ισχύει, αλλά εδώ υπάρχει και μια ιδιαιτερότητα. Όταν ο υποψήφιος ξεκινήσει πολύ
νωρίς, συνήθως δεν διατηρεί την εντατικότητα που απαιτείται καθ’ όλη τη
διάρκεια της προετοιμασίας λόγω κόπωσης και τελικά δεν αποδίδει. Η εμπειρία μας
δείχνει ότι η εντατική προετοιμασία χωρίς άλλες σοβαρές απασχολήσεις για 3-4
μήνες αποτελεί συνήθως την αποτελεσματικότερη προσέγγιση. Δεν είναι άλλωστε
εφικτό σε ένα σοβαρό φροντιστήριο να εφαρμόσει πρόγραμμα προετοιμασίας άνω των
4 μηνών, γιατί εκτός από την κόπωση των υποψηφίων εκτοξεύεται και το κόστος του
προγράμματος. Οι εξειδικευμένοι και έμπειροι καθηγητές νομικών μαθημάτων
κοστίζουν (δεν είναι κάθε απόφοιτος νομικής ή δικηγόρος κατάλληλος ως καθηγητής
νομικών μαθημάτων!).
Η εκπαιδευτική προσέγγιση που
εφαρμόζουμε στο Nomopolis βασίζεται σε ένα στοχευμένο, εντατικό πρόγραμμα 3,5
μηνών, το οποίο ξεκινά στα τέλη Αυγούστου – αρχές Σεπτεμβρίου κάθε έτους. Με
σωστή καθοδήγηση και αφοσίωση, το διάστημα αυτό είναι απόλυτα επαρκές για μια
πλήρη, δομημένη και επιτυχημένη προετοιμασία.
8. Πρώτα βήματα: ο κίνδυνος
της αυτόνομης μελέτης
Πολλοί υποψήφιοι επιχειρούν να
ξεκινήσουν μόνοι τους διάβασμα πριν την έναρξη των μαθημάτων. Εδώ κρύβεται μια
μεγάλη παγίδα που αφορά την επιλογή των συγγραμμάτων. Τα κλασικά πανεπιστημιακά
εγχειρίδια είναι εξαιρετικά πονήματα, αλλά συχνά είναι υπερβολικά εκτενή,
δογματικά και δυσνόητα για κάποιον που έρχεται σε πρώτη επαφή με τη νομική. Για
την αρχή είναι προτιμότερο να επιλέγονται συνοπτικές επιτομές, μικρότερα
εγχειρίδια ή εξειδικευμένες σημειώσεις, ακόμη και σημειώσεις που κυκλοφορούν
ελεύθερα στο διαδίκτυο.
Επίσης, μέγα σφάλμα όσων ξεκινούν
προετοιμασία μόνοι τους είναι ότι δεν μαθαίνουν να χρησιμοποιούν τη νομοθεσία
(κώδικες), την οποία θεωρούν δευτερεύουσα. Δεν είναι λίγες οι φορές που
αντιμετώπισα υποψηφίους που είχαν διαβάσει 3-4 φορές κάποιο νομικό εγχειρίδιο
πριν έρθουν στην προετοιμασία, όμως λόγω της παραμέλησης του κώδικα, η γνώση
που είχαν αποκομίσει ήταν σχεδόν άχρηστη. Σε κάθε νομική απάντηση πρέπει να
υπάρχει επίκληση νομικής διάταξης ώστε να είναι ορθά αιτιολογημένη. Η νομική
επιστήμη είναι κατά βάση η θεμελίωση των απαντήσεων σε συγκεκριμένες διατάξεις
νόμου και όχι σε αφηρημένες θεωρίες.
