Παρασκευή, 22 Αυγούστου 2014

ΠΩΣ ΚΤΑΤΑΙ Η ΙΔΙΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΣΤΟΥΣ ΚΛΑΣΙΚΟΥΣ ΧΡΟΝΟΥΣ; (δεν είναι σοσ αλλά διαβάστε το, anyway)



Οι πολίτες

  • Απαραίτητη προϋπόθεση για την άσκηση κάθε νομοθετικής, εκτελεστικής ή δικαστικής εξουσίας ήταν η ιδιότητα του πολίτη.
  • Απόκτηση ιδιότητας του πολίτη: με γέννηση ή με απονομή της πολιτείας.
  • Με γέννηση: (α) Η ιδιότητα του πολίτη είναι κληρονομητή και αναγνωρίζεται αφ’ ήβης δηλαδή από 18 ετών ή από μεγαλύτερη ηλικία στα αριστοκρατικά καθεστώτα. (β) Σύμφωνα με νόμο του 451 π.Χ. για την κτήση της ιδιότητας του πολίτη, απαιτείται να είναι και οι δύο γονείς αθηναίοι πολίτες ενώ προηγουμένως αρκούσε να είναι μόνο ο πατέρας. Η αυστηρή αυτή προϋπόθεση από τον Περικλή απέβλεπε στη μείωση του αριθμού των πολιτών και οδήγησε σε μια ιδιαίτερα κατηγορία νόθων που δεν αποκλείονταν μεν από την κληρονομία του πατέρα τους αλλά δεν είχαν πολιτικά δικαιώματα. Ο νόμος αυτός περιέπεσε σε αχρησία κατά τον Πελοποννησιακό πόλεμο και αναβίωσε το 403 π.Χ. με την παλινόρθωση της δημοκρατίας. (γ) Οι πολίτες υποδιαιρούνταν σε φυλές, σε τριττύες, σε δήμους και σε φρατρίες. Από τον 6ο αιώνα π.Χ. κάθε πολίτης άνηκε σε δήμο.
  • Με απονομή της πολιτείας: (α) Η ιδιότητα του πολίτη επίσης κτάται με την απονομή της πολιτείας (ατομική ή συλλογική π.χ. ψήφισμα απονομής πολιτείας σε μετοίκους που συνέδραμαν τους Αθηναίους στην κατάλυση των Τριάκοντα 403/402 π.Χ.), πρακτική που εφαρμόστηκε περιορισμένα τον 5ο αιώνα και ευρύτερα από τον 4ο αιώνα π.Χ. (β) Οι λόγοι που απονέμονταν η ιδιότητα του πολίτη σε ξένους ήταν ποικίλοι: πρώτον, επειδή προσέφεραν υπηρεσίας στην πόλη πχ συμβολή στην κατάλυση ολιγαρχίας, δεύτερον, επειδή κατέδιδαν ορισμένα εγκλήματα (πολιτικά ή οικονομικά) και τρίτον, συνέβαλαν στο εισαγωγικό εμπόριο της πόλης. Αργότερα, προστέθηκε σε ορισμένες πόλεις και η αγορά από τους ενδιαφερόμενους της ιδιότητας του πολίτη. (γ) Αγνοούμε αν οι ξένοι αυτοί αποκτούσαν όλα τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις του πολίτη. Το περιεχόμενο διέφερε από πόλη σε πόλη. (δ) Η ιδιότητα του πολίτη επεκτείνονταν στη σύζυγο και στους κατιόντες και συνοδευόταν από τίτλους και προνόμια πχ πρόεδρος, ευεργέτης, ατέλεια, προεδρεία. (ε) Ο νέος πολίτης εγγράφεται σε φυλή, δήμο, φρατρία, που είτε επιλέγει ο ίδιος είτε ορίζονται από το νόμο ή με κλήρωση.
  •  Μαζικές απονομές πολιτείας: (α) Από τον 4ο αιώνα και εξής οι μαζικές απονομές πολιτείας σε ορισμένες κοινωνικές ομάδες ή στο σύνολο των πολιτών μιας ξένης πόλης ήταν σύνηθες φαινόμενο. (β) Κατά τρόπο συλλογικό, η ιθαγένεια απονέμεται συνήθως μέσω διεθνών συνθηκών (ισοπολιτείαι) μεταξύ ελληνικών πόλεων, με ρήτρα αμοιβαιότητας. (γ) Με τα σημερινά δεδομένα επρόκειτο για «τιμητική» ιθαγένεια όμως για τους πολίτες μιας αρχαίας πόλης το να τους δίνεται η δυνατότητα πρόσβασης στα δικαστήρια μιας άλλης πόλης αποτελούσε ιδιαίτερη έννομη συνέπεια.Συγκεκριμένα, δεν διέτρεχε κίνδυνο άσκησης αντιποίνων (σύλον) σε βάρος του προσώπου ή της περιουσίας του καθότι για κάθε αξίωση που ενδεχομένως είχε εναντίον του ένας πολίτης της αντισυμβαλλόμενης πόλης ή που ο ίδιος είχε κατά του τελευταίου, του παρεχόταν η δυνατότητα προσφυγής στα δικαστήρια της πόλης που του απέμεινε την ιδιότητα του πολίτη.

ΠΩΣ ΨΗΦΙΖΑΝ ΚΑΙ ΑΝΑΘΕΩΡΟΥΣΑΝ ΤΟΥΣ ΝΟΜΟΥΣ ΟΙ ΑΘΗΝΑΙΟΙ ΣΤΟΥΣ ΚΛΑΣΙΚΟΥΣ ΧΡΟΝΟΥΣ & ΤΙ ΗΤΑΝ ΟΛΙΓΟΝΟΜΙΑ; (ΣΟΣ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΧΡΟΝΩΝ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΔΙΚΑΙΟΥ)





Νομοκρατία

  • Η κυριαρχία του νόμου στις έννομες τάξεις της ελληνικής αρχαιότητας, συμπίπτει με την εγκαθίδρυση της δημοκρατίας.
  • Η ελευθερία του πολίτη περιορίζεται μόνο μέσω νομοθετικής διάταξης από την οποία πηγάζει ένας αναγκαστικός κανόνας συμπεριφοράς. 
  •  Ψήφιση νέων νόμων: Οι προτάσεις νόμων που υποβάλλονται στην εκκλησία του δήμου δεν πρέπει να προσκρούουν σε θεμελιώδεις αρχές του πολιτεύματος. Αν αυτό συμβεί, εναντίον της προτείνουσας «αντισυνταγματικής» διάταξης εγείρεται η γραφή παρανόμων (ένδικο βοήθημα) που εκδικάζεται στην Ηλιαία.
  • Οι ενδεχόμενες αντιφάσεις μεταξύ νόμων εξετάζονται κάθε έτος από τους θεσμοθέτες, ενώπιον της εκκλησίας του δήμου.
  •  Στα χρόνια που ακολούθησαν την παλινόρθωση της δημοκρατίας στην Αθήνα (403/402 π.Χ.) θεσμοθετήθηκε η διαδικασία αναθεώρησης των νόμων η οποία μέχρι τους ελληνιστικούς χρόνους υπέστη τροποποιήσεις.
  • Διαδικασία αναθεώρησης νόμων: Α’ Φάση: Στην αρχή κάθε έτους, η εκκλησία του δήμου ψηφίζει επί των ισχυόντων νόμων (επιχειροτονία νόμων). Σε συζήτηση που ακολουθεί οι Αθηναίοι ψηφίζουν αν οι νόμοι είναι ικανοποιητικοί ή όχι. Β’ Φάση: Αν κάποιος νόμος κριθεί μετά από ψηφοφορία ότι δεν είναι ικανοποιητικός τότε καλούνται τα μέλη της λαϊκής συνέλευσης να προτείνουν νέο νόμο. Γ’ Φάση: Λαμβάνεται απόφαση για την αποδοχή ή απόρριψη του νέου νόμου και ακολουθεί η κατάργηση ή η διατήρηση του παλιού νόμου. Δ’ Φάση: Εκλέγονται από τη λαϊκή συνέλευση 5 συνήγοροι, που καλούνται να υπερασπιστούν τον παλαιό νόμο σε δικαστικό αγώνα. Ε’ Φάση: Η δίκη διεξάγεται στην Ηλιαία ενώπιον 1 ή πλέον τμήματα (οι νομοθέται), που αποφασίζουν κυριαρχικά, χωρίς επικύρωση της απόφασης από τη συνέλευση. Τύπος αποφάσεων: «δεδόχθαι τοις νομοθέταις» (χωρίς τη φράση «έδοξε τω δήμω»). Σκοπός: όχι η μετάθεση αρμοδιοτήτων από την εκκλησία του δήμου (και τη βουλή) στα λαϊκά δικαστήρια αλλά η αποτροπή του κινδύνου κατάργησης των νόμων από τη λαϊκή συνέλευση. Η επιλογή των νομοθετών από όλους τους πολίτες διασφάλιζε τον δημοκρατικό χαρακτήρα του θεσμού. Οι νομοθέτες ήταν πολίτες που είχαν δώσει τον ηλιαστικό όρκο. Η διαδικασία αυτή διατηρείται με πολλές τροποποιήσεις ως τους ελληνιστικούς χρόνους.
  •  Αναδημοσίευση νόμων: Μετά την κατάλυση της ολιγαρχίας στην Αθήνα (410-404 π.Χ. & 403-399 π.Χ.) ορίζεται επιτροπή αναγραφέων στους οποίους ανατίθεται η αναδημοσίευση των νόμων και η κατάργηση όσων θέσπισε το ολιγαρχικό καθεστώς (Δημοσθένης, Κατά Τιμοκράτους 42: «τους νόμους τους προ Ευκλείδου τεθέντας εν δημοκρατία και όσοι επ’ Ευκλείδου ετέθεσαν και εισίν αναγεγραμμένοι»).



Ολιγονομία