Τρίτη, 16 Σεπτεμβρίου 2014

ΡΩΜΑΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ (IUS CIVILE) & ΡΩΜΑΙΚΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ (διαβάστε το ως παραμύθι, θα βοηθήσει στις εξετάσεις)

Το βιβλίο της Ιστορίας Δικαίου (Τρωϊανός) δεν μας δίνει να καταλάβουμε τι είναι το ius civile και μάλιστα πως ξεκίνησε και μέχρι που έφτασε, για αυτό σας παραθέτω τα παρακάτω για να τα διαβάσετε (να τα διαβάσω κι εγώ) για να κατανοήσουμε καλύτερα το δίκαιο της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας.

ΡΩΜΑΪΚΟ ΔΙΚΑΙΟ (ius civile)


Το ius civile δηλώνει το νομικό σύστημα που διαπλάστηκε από την ίδρυση της Ρώμης (8ος αιώνας π.Χ.) έως το 565 μ.Χ (χρονολογία που πέθανε ο αυτοκράτορας του Βυζαντίου Ιουστινιανός Α'). Το ρωμαϊκό δίκαιο με μεταγενέστερες τροποποιήσεις ίσχυσε σε μεγάλος μέρος του μέχρι και τους νεότερους χρόνους.


Το ρωμαϊκό δίκαιο κατά τη στενή του έννοια διέτρεξε 4 στάδια ανάπτυξης, που συνδέονται με 4 ουσιώδης περιόδους του ρωμαϊκού πολιτισμού: της βασιλείας, της δημοκρατίας, της αυτοκρατορίας από τον Αύγουστο έως τους Σεβήρους και της δεσποτικής μοναρχίας.
Έτσι έχουμε το ρωμαϊκό προκλασικό δίκαιο που το χαρακτηρίζει μια βαθμιαία μετάβαση προς περισσότερο εξελιγμένες μορφές, το κλασικό δίκαιο (περίοδο αυτοκρατορίας), το μετακλασικό δίκαιο και το ιουστινιάνειο δίκαιο.

Στο ius civile δηλαδή το ρωμαϊκό δίκαιο προστέθηκε η έννοια του ius gentium δηλαδή το δίκαιο που διάφοροι λαοί είχαν κοινό μεταξύ τους και το ius naturale δηλαδή το φυσικό δικαίου που το δίκαιο κάθε λαού δεν μπορεί να καταλύσει και που κατά μεγάλο μέρος του είχει περιληφθεί στο ius gentium (γενικό δίκαιο).

Το ρωμαϊκό δίκαιο διακρινόταν σε ιδιωτικό και δημόσιο δίκαιο. Και μετά διακρινόταν σε ενοχικό, εμπράγματο, οικογενειακό και κληρονομικό δίκαιο.

Το ρωμαϊκό δίκαιο επί αιώνες  εφαρμόστηκε στο Βυζάντιο και επί τουρκοκρατίας ενώ ως ιδιωτικό δίκαιο των Ελλήνων συνδέθηκε με την περί δικαίου συνείδηση του ελληνικού λαού και από την ίδρυση του ελληνικού κράτους ίσχυσε ως αστικό δίκαιο (διάταγμα της 23ης Φεβρουαρίου 1834) με μερικές τροποποιήσεις, μέχρι την 23/02/1946. Από τότε ισχύει ο Αστικός Κώδικας βασισμένος όπως όλα τα νεότερα αστικά δίκαια στο ρωμαϊκό δίκαιο.

Μεγάλο μέρος των Πανδεκτών του Ιουστινιανού (2080 χωρία) είχε ληφθεί από το έργο του Ιουλίου Παύλου.

ΡΩΜΑΪΚΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ

 1. Οι πρώτοι αιώνες ΒΑΣΙΛΕΙΑ (753 π.Χ. - 509 π.Χ.)

 Η Ρώμη ιδρύθηκε το 753 π.Χ. με ιδρυτή τον Ρωμύλο.

2. Η περίοδος της ρωμαϊκής δημοκρατίας.

Οι πατρίκιοι (αγροτική αριστοκρατία) έδιωξαν τον βασιλιά και οργάνωσαν νέο πολίτευμα. Στη θέση του βασιλιά τοποθέτησαν δύο άρχοντες με ετήσια θητεία, τους ύπατους που κυβερνούσαν κράτος και στρατό. Όλοι οι αξιωματούχοι διορίζονταν από τη Σύγκλητο (μέλη της μόνο πατρίκιοι) και λόγω της αυθαιρεσίας αυτών στην εξουσία, δυσαρεστήθηκαν οι πλήβειοι (άλλη κοινωνική ομάδα Ρώμης=βιοτέχνες και μικροκαλλιεργητές που δεν άνηκαν σε γένος) και απείλησαν να δημιουργήσουν δικό τους κράτος, οι πατρίκιοι υποχώρησαν και έτσι θεσπίστηκε το αξίωμα του δημάρχου που προσταύτευε τους πληβείους από τις πιέσεις των αρχόντων. Αργότερα πέτυχαν να καταγραφεί δίκαιο που να αφορούσε και αυτούς (πχ Δωδεκάδελτος).  Μετά έγινε ο Α και ο Β Καρχηδονιακός Πόλεμος που ώθησε τους μικροκαλλιεργητές στη χρεωκοπία και τα κατώτερα στρώματα στη φτώχεια. Ο Γάιος και ο Γράκχος (αδέλφια) προσπάθησαν να τους βοηθήσουν με μεταρρυθμίσεις που αφορούσαν την ίδη διανομή καλλιεργήσιμης γης σε όλους τους πολίτες. Οι πατρίκιοι αντέδρασαν και τα αδέλφια δολοφονήθηκαν. Εντωμεταξύ το πολίτευμα της Ρώμης βυθιζόταν όλο και πιο πολύ στην ασυδοσία και στη διαφθορά παρόλο που η Ρώμη επεκτείνονταν λόγω των φιλόδοξων στρατηγών της.

3. Η περίοδος των εμφυλίων (85-30 π.Χ.)

 Καθώς αυξάνεται η δύναμη των στρατηγών της Ρώμης και μεγαλώνει η έκταση της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας αυξάνεται και ο ανταγωνισμός μεταξύ τους και γίνεται πολύ σκληρός. Στρατηγοί πεθαίνουν, νέοι έρχονται στο προσκήνιο μέχρι που ο Καίσαρας παρίνει την εξουσία στη Ρώμη, ονομάζεται δικτάτορας για δέκα χρόνια, και μετά ισόβιος. Ακόμη ονομάζεται imperator = αυτοκράτορας και pater patriae = πατέρας της πατρίδας, προβαίνει σε φιλολαϊκά μέτρα και τριπλασιάζει τον αριθμό των μελών της Συγκλήτου ώστε να εξασφαλίσει τη συναίνεσή της σε όλα τα θέματα. Κάποιοι όμως που φοβούνται τη δύναμή του τον δολοφονούν το 44 π.Χ.  Την εξουσία αναλαμβάνει η Α' Τριανδρία:  ο Μάρκος Αντώνιος, ο Οκταβιανός κα ο Λέπιδος. Ο Οκταβιανός προσάρτησε στη Ρώμη και την Αίγυπτο και ο Αντώνιος ηττήθηκε στη ναυμαχία στο Άκτιο (31 π.Χ.).

4. Η πρώιμη αυτοκρατορική περίοδος (περίοδος Ηγεμονίας)

Παρόλο που η αυτοκρατορία βρισκόταν στο ζενίθ της, αλλαγές λάμβαναν χώρα που οδήγησαν προοδευτικά στην κρίση της αυτοκρατορίας τον 3ο αιώνα μ.Χ.
Ο Οκταβιανός στην αρχή ασχολούνταν με τυχοδιωκτικές δραστηριότητες, όμως το 30 π.Χ. η δημόσια εικόνα του άλλαξε, λόγω του κύρους του. Ο Καίσαρας τον είχε ορίσει κληροόμο του. Πέτυχε την ειρήνευση και την σταθερότητα στην αυτοκρατορία αλλά χρειαζόταν χρόνο για την πλήρη επιστροφή στην ομαλότητα. Με χαρακτήρα συμφιλιωτικό, αναλάμβανε κάθε χρόνο νομότυπα το αξίωμα του υπάτου.
Το 27 π.Χ. η Σύγκλητος έδωσε στον Οκταβιανό το όνομα Αύγουστος που αποδίδεται στα ελληνικά ως Σεβαστός.
Ο Αύγουστος προέβηκε σε μεταρρυθμίσεις (νόμος του Αυγούστου), σε νέες κατακτήσεις και σύντομα αντιμετώπισε το πρόβλημα της διαδοχής του. Το πολίτευμα δεν ήταν μοναρχία και ήταν αδιανόητη η κληρονομική διαδοχή. Πάντρεψε την κόρη του αλλά το 12 π.Χ. ο γαμπρός του πέθανε. Έτσι την ξαναπάντρεψε με τον Τιβέριο που χώρισε πρώτα τη γυναίκα του. Τα εγγόνια του Αυγούστου πέθαναν όλα σε εφηβική ηλικία οπότε το 14 μ.Χ. όταν πέθανε, ο Τιβέριος ανέλαβε την εξουσία που από το 4 μ.Χ. τον είχε ορίσει ο πεθερός του, δημαρχο. Όταν πέθανε ο Τιβέριος τον αντικατέστησε ο ανηψιός του Γάιος Καλλιγούλας. Μετά τον θάνατο και του Γάιου η Σύγκλητος ήθελε να θέσει τέλος στο αυτοκρατορικό σύστηυμα αλλά οι πραιτωριανοί δεν τον άφησαν και ανακάλυψαν τον Κλαύδιο, θείο του Γάιου και τον ανακήρυξαν αυτοκράτορα. Ο Κλαύδιος προσπάθησε τον εκρωμαϊσμό της αυτοκρατορίας, παραχώρησε την ιδιότητα του ρωμαίου πολίτη σε επαρχιώτες και εισήγαγε επαρχιώτες ευγενείς στη Σύγκλητο. Ο ισχυρότερος αυτοκράτορας της δυναστείας των Κλαυδίων ήταν ο Κλαύδιος. Προσέθεσε νέες περιοχές στην αυτοκρατορία, οργάνωσε την γραφειοκρατία της αυτοκρατορίας, δημιούργησε ένα είδος υπουργών που τα επάνδρωσε με απελεύθερους κλπ.
Μετά τον θάνατο του Κλαύδιου ανέβηκε στο θρόνο ο Νέρων. Ακολούθησε η δυναστεία των Φλαβίων
(Βεσπασιανός, Τίτος, Δομιτανός), η δυναστεία των Αντωνίνων (Νέρβας, Τραιάνος, Αδριανός, Μάρκος Αυρήλιος, Κόμμοδος).

5. Η κρίση της αυτοκρατορίας

Το ρωμαϊκό κράτος μετά τον θάνατο του Μάρκου Αυρήλιου εισέρχεται σε περίοδο μεγάλης κρίσης. Η κατάρρευση της οικονομίας παραλύει τους κρατικούς μηχανισμούς. Το πρόβλημα της διαδοχής που δεν είχε λυθεί δίνει την ευκαιρία τους πραιτωριανούς να επιβάλουν υποψήφιο της προτίμησής τους, αποτέλεσμα: η επικράτηση πλήρους αναρχίας. Οι αυτοκράτορες διαδέχονται ο ένας τον άλλο, η κρατική εξουσία καταρρέει και μαζί της και όλοι οι κρατικοί θεσμοί. Οι εξωτερικοί εχθροί εκμεταλεύονται το εσωτερικό χάος, διασπούν τα οχυρωμένα σύνορα και εισφάλουν στα εδάφη της αυτοκρατορίας.

6. Ο Διοκλητιανός και η Τετραρχία

Στην κρίσιμη στιγμή για την αυτοκρατορία μια σειρά στρατιωτικών που αναγορεύθηκαν αυτοκράτορες με κορυφαίο τον Διοκλητιανό πετυχαίνουν μια σειρά από μεταρρυθμίσεις και την ανόρθωση του κράτους. Ο Διοκλητιανός συνειδητοποίησε ότι η αυτοκρατορία που είναι εκτεθειμένη στους βαρβάρους, δεν μπορεί να κυβερνάται από ένα μόνο άνδρα οπότε για να αποφύγει την κατάρρευση αυτής, αποφασίζει να μοιραστεί την εξουσία με ένα πιστό στρατιωτικό τον Μαξιμίνο που έλαβε τον τίτλο του αυγούστου. Μετά ο Διοκλητιανός καταμερίζει και άλλο την εξουσία με δύο βοηθούς ακόμα και έτσι η αυτοκρατορία διοικείται από μια Τετραρχία της οποίας ο Διοκλητιανός είναι καθοδηγητής. Επίσης χωρίζει και την αυτοκρατορία σε τμήματα.
Το 305 μ.Χ. ο Διοκλητιανός παραιτείται λόγω γήρατος, πείθοντας και τον αυτοκράτορα της Δύσης Μαξιμιανό να πράξει το ίδιο. Αναλαμβάνουν οι δύο καίσαρες της ανατολής και δύσης, ο Γαλέριος και ο Κωνστάντιος Χλωρός (πατέρας του Κωνσταντίνου).

7. Η επικράτηση του Χριστιανισμού

Το 312 αναλαμβάνει αυτοκράτορας της Δυτικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας ο Φλάβιος Βαλέριος Κωνσταντίνος (ρωμαίος) που έθεσε το 313 μ.Χ. τον χριστιανισμό υπό την προστασία του και νομιμοποίησε τον χριστιανισμό ως επιτρεπόμενη θρησκεία ώστε να σταματήσουν οι διωγμοί των χριστιανών για την ηρεμία του κράτους.
Ο Μέγας Κωνσταντίνος ήταν ο πρώτος ρωμαίος αυτοκράτορας που είδε ευνοϊκά την εξάπλωση του χριστιανισμού και φρόντισε για την αύξηση της δύναμής του. Μετά τον θάνατό του, οι περισσότεροι αυτοκράτορες ήταν χριστιανοί ή τουλάχιστον ευνοϊκοί με τον χριστιανισμό με τον Θεοδόσιο τον Α' να αναγνωρίζει τον χριστιανισμό ως την επίσημη θρησκεία του κράτους.


8. Η κατάλυση της αυτοκρατορίας 476 μ.Χ.

Το 395 μ.Χ. ο Θεοδόσιος Α' πέθανε και όρισε στη διαθήκη του τη διαίρεση της αυτοκρατορίας σε ανατολή και δύση. Το δυτικό θα διοικούνταν από το μικρότερο γιο του και το ανατολικό από το μεγαλύτερο γιο του. Αυτός ήταν και ο τελευταίος διαχωρισμόςτης ρωμαϊκής αυτοκρατορίας.
Το δυτικό μέρος που έχανε ταχύτατα μία μία τις επαρχίες του καταλύθηκε το 476 μ.Χ. από τον Οδόακρο, αρχηγό των βαρβάρων μισθοφόρων των ρωμαίων ενώ το ανατολικό έζησε για χίλια ακόμη χρόνια ως η γνωστή Βυζαντινή Αυτοκρατορία!!!



Ελπίζω να βοήθησα... λίγο (γιατί είχα μπερδευτεί κι εγώ).


Πηγή: ΒΙΚΙΠΑΙΔΕΙΑ ΡΩΜΑΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ
Πηγή: ΒΙΚΙΠΑΙΔΕΙΑ ΡΩΜΑΙΚΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ

Δευτέρα, 15 Σεπτεμβρίου 2014

ΔΩΔΕΚΑΔΕΛΤΟΣ ΚΑΙ ΑΚΟΥΙΛΙΟΣ ΝΟΜΟΣ (ΣΟΣ ΘΕΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΔΙΚΑΙΟΥ_παράγραφοι τρωϊανού 109+161)



·      

 ΔΩΔΕΚΑΔΕΛΤΟΣ ΝΟΜΟΣ

Ο Δωδεκάδελτος είναι ιδιαίτερα μακρόβιο νομοθέτημα που ίσχυσε στα μέσα 5ου αιώνα π.Χ., μέχρι και την εποχή του Ιουστινιανού, παρόλο που κάποιες διατάξεις του ήταν πια ξεπερασμένες. 
Προέκυψε από τη διαμάχη μεταξύ πατρικίων και πληβείων όπου οι πληβείοι διαμαρτύρονταν για την αυθαιρεσία των αρχόντων εξαιτίας της έλλειψης νομοθεσίας. 
Ύστερα από πρόταση του δημάρχου και των πληβείων η Σύγκλητος ανέθεσε σε τριμελή επιτροπή τη μελέτη άλλων έννομων τάξεων της Αθήνας, της Κάτω Ιταλίας και της Σικελίας (η ελληνική επίδραση του Δωδεκάδελτου αμφισβητείται καθώς ορισμένοι ιστορικοί υποστηρίζουν ότι στο νομοθέτημα καταγράφηκαν παλαιότεροι εθιμικοί αλλά άγραφοι κανόνες του αρχαϊκού ρωμαϊκού δικαίου). 
Λίγα χρόνια αργότερα, το 451, ορίζεται από την Συνέλευση 10μελής επιτροπή αποκλειστικά από πατρίκιους  για τη σύνταξη κώδικα.  Στο διάστημα που  επιτελούν το έργο της κωδικοποίησης, έπαψαν προσωρινά όλες οι άλλες Αρχές της Ρώμης και στην συντακτική επιτροπή ανατέθηκαν όλες οι κρατικές εξουσίες.  Το έργο τους καταγράφηκε σε 10 πινακίδες (δέλτους) πάνω στις οποίες είχαν καταγραφεί οι διατάξεις του νομοσχεδίου. 
Κρίθηκε όμως ότι το σχέδιο ήταν ελλειπές και ορίστηκε νέα 10μελής επιτροπή τόσο από πατρίκιους όσο και από πληβείους οι οποίοι συνέταξαν ακόμα δύο δέλτους. Μετά την ολοκλήρωση του εγχειρήματος, ο Δωδεκάδελτος Νόμος δημοσιεύθηκε στη Ρωμαϊκή Αγορά. 
Αν και δε σώθηκε ακέραιος, από μαρτυρίες προκύπτει ότι περιελάμβανε: διατάξεις οικογενειακού δικαίου (προϋποθέσεις σύναψης γάμου & διαζυγίου, κανόνες γνησιότητας τέκνων, επιτροπεία και επιμέλεια, χειραφεσία=απελευθέρωση αρρένων και κατιόντων), διατάξεις εμπράγματου δικαίου (κυριότητα επί ακινήτων, μεταβίβαση κυριότητας, παραγραφή), διατάξεις ενοχικού δικαίου (γνωρίζουμε μόνο την προσωπική εγγύηση για χρηματικό δάνειο και τη δημιουργία ενοχικής δέσμευσης). Παράλληλα, εντοπίζονται ρυθμίζεις για ιδιωτικά αδικήματα (κατά προσώπου και περιουσίας και ορίζει αντίστοιχες ποινές), για διαθήκη και εξ αδιαθέτου κληρονομική διαδοχή (η διαθήκη από πράξη πολιτική μετατράπηκε σε δικαιοπραξία του οικογενειακού και περιουσιακού δικαίου που αφορά στην επιμέλεια των προσώπων που βρίσκονταν υπό την εξουσία του διαθέτη και στην μετά θάνατο τύχη της περιουσίας του), για τα δημόσια αδικήματα (ανθρωποκτονία, εμπρησμό, ψευδομαρτυρία, μαγεία που ανάγονται σε αδικήματα κατά του κοινωνικού συνόλου, απαγόρευση ταφής νεκρού μέσα στην πόλη, απαγόρευση νυκτερινών συναθροίσεων, υποχρέωση θανάτωσης νεογνών με σοβαρές παραμορφώσεις). 
Οι δύο τελευταίες και μεταγενέστερες πινακίδες (δέλτοι) του νόμου είναι προϊόν πολιτικών διαπραγματεύσεων μεταξύ πατρικίων και πληβείων. Στους πληβείους αναγνωρίζεται πια το δικαίωμα του συνέρχεσθαι, απαγορεύτηκε η θανάτωση προσώπου χωρίς δίκη και κατοχυρώνεται η δυνατότητα όσων καταδικάστηκαν σε θάνατο ή βαριές σωματικές ποινές να προσφεύγουν στην κρίση του  λαού. Μάλιστα ο Δωδεκάδελτος νόμος απειλεί με κυρώσεις τους πάτρωνες που δεν συνδράμουν το πρόσωπο με το οποίο συνδέονται με πελατειακή σχέση και εισάγει την αρχή σύμφωνα με την οποία ο νεότερος νόμος καταργεί τον παλαιότερο.  Πάντως, αυτή η αρχή εφαρμόστηκε περιορισμένα, δηλαδή δεν εφαρμόστηκε σε θεμελιώδεις διατάξεις του ρωμαϊκού δικαίου αλλά σε θέματα ρυθμιζόμενα από το νέο νόμο. Ο Δωδεκάδελτος δεν κατάργησε κάθε προγενέστερή του διάταξη, οι νέοι νόμοι περιελάμβαναν ειδικές ρυθμίσεις με τις οποίες καλύπτονταν κενά της έννομης τάξης, σύμφωνα με τις νέες συνθήκες, ώστε να αποκτήσει το δίκαιο αυτόνομο προσανατολισμό και οι δε νομοθετικές ρυθμίσεις ετερόνομο χαρακτήρα.

 

ΑΚΟΥΙΛΙΟΣ ΝΟΜΟΣ

Μακρόβιο και αυτό νομοθέτημα του 3ου ή 2ου αιώνα με συνοπτικό και περιπτωσιολογικό χαρακτήρα. 
Αποτελείται από τρία κεφάλαια εκ των οποίων το δεύτερο έπεσε αρκετά νωρίς σε αχρησία. Αντίθετα, τα άλλα δύο άρθρα του αποτέλεσαν τον πυρήνα του δικαίου των αδικοπραξιών μέχρι τους νεότερους νόμους.

Ο Ακουίλιος Νόμος ρυθμίζει τις αδικοπραξίες που αποτελούν τη δεύτερη πηγή ενοχών (Γάϊος: οι ενοχές πηγάζουν είτε από σύμβαση είτε από αδικοπραξία). Το ρωμαϊκό δίκαιο διατήρησε τις περιπτώσεις αδικοπραξίας που ίσχυαν κατά τους αρχαϊκούς χρόνους.
Ειδικότερα ρυθμίζει το αδίκημα της πρόκλησης περιουσιακής ζημιάς χωρίς να συντρέχει λόγος που να δικαιολογεί τη συμπεριφορά του δράστη, καθιστώντας την νόμιμη  λόγω ανωτέρας βίας, κατάσταση ανάγκης, άμυνα, πράξη αρχής. 
Στην αρχική του διατύπωση ο Ακουίλιος Νόμος για τον τρόπο με τον οποίο προκλήθηκε η ζημιά είχε αυστηρές προϋποθέσεις, μετά όμως διευρύνθηκε από τους πραίτορες, οι οποίοι χορήγησαν την ένδικη προστασία  του Ακουίλιου Νόμου και σε άλλες περιπτώσεις. Στη συνέχεια το πεδίο αυτό του νόμου επεκτάθηκε από τους κλασικούς νομικούς αλλά και από νεότερους νομικούς οι οποίοι επεξεργάστηκαν τον νόμο αυτό και ενέταξαν και άλλες περιπτώσεις.